Það kemur með kalda vatninu

Á Íslandi er gnægð vatns og er það talið  ein af auðlindum þjóðarinnar.

Það kemur með kalda vatninu


Vatn er undirstaða alls lífs; ekkert líf án þess, a.m.k. í þeim lífsformum sem nú eru kunn. Á Íslandi er gnægð vatns og er það talið  ein af auðlindum þjóðarinnar. Í bændasamfélagi  í þúsöld var hvert býli með sitt eigið vatnsból; þéttbýlismyndun  síðari hluta 19. aldar leiddi til breyttra viðhorfa við vatnsöflun og dreifingu sem hafði í för með sér að gerðar voru vatnsveitur og varð það verkefni falið sveitarstjórnum. Í Reykjavík var komið á vatnsveitu árið 1909, Vatnsveita Reykjavíkur, sem nú er hluti af Orkuveitu Reykjavíkur (OR).  Hafa OR og forveri hennar annast vatnsöflun og dreifingu að stakri prýði frá upphafi og  hafa séð höfuðborgarbúum og fleiri sveitarfélögum á svæðinu fyrir gnótt af góðu vatni og er Reykjavík eina höfuðborgin á Norðurlöndum sem býður neytendum upp á drykkjarvatn án þess að það hafi verið meðhöndlað eða ,,efnabætt“. Vatnslindir hafa frá upphafi verið á því svæði er nú nefnist Heiðmörk; fyrst í Gvendarbrunnum en nú á fleiri stöðum innan Heiðmerkur. Mikilvægt er að vatnslindanna sé vel gætt, að þær mengist ekki, vegna ágangs eða utanaðkomandi áhrifa. Er þessa vel gætt af OR, en dæmi eru þess að vatnsból hafi eyðilagst af völdum mengunar og má þar nefna vatnsból á Suðurnesjum sem menguðust frá Keflavíkurflugvelli.     Meðalnotkun á köldu vatni í Reykjavík er 504 l/mann/sólarhring.  Hver einstaklingur notar því um 184 m³ á ári. Meðalnotkun á vatni hér í Reykjavík er langt umfram not  í borgum á Norðurlöndum þar sem vatnsnotkun er mæld. Þetta er réttlætt hér með því að segja, að vatnið  streymi  hvort sem er til sjávar og þurfi engar áhyggjur af að hafa. En sóun getur fylgt kostnaður og svo er hér. Til þess að fullnægja umframþörf verður að virkja fleiri brunna og það kostar sitt. Jafnframt ber að hafa í huga að verulegur hluti þess vatns, sem rennur um krana neytenda, fer til baka og þá í formi spillivatns; öðru nafni skólp. Skólpinu þarf að dæla á haf út. Það kostar raforku og því meira skólp þeim mun öflugri dælubúnaður og aukinn raforkukostnaður. Upphaf og endir ofnotkunar kostar fjármuni að óþörfu og ekki í takt við kröfu um sjálfbærni; en það orð er helst notað án skilnings á tyllidögum.    Í Danmörku er kalt vatn selt eftir mæli og mun sú mæling einnig gilda fyrir fráveitu þ.e. skólpið. Er greitt fyrir hvortveggja samkvæmt mælingu á kaldavatnsnotkun. Hér í Reykjavík háttar þannig til, hvað íbúðarhúsnæði varðar, að fyrir kalda vatnið  greiða neytendur fastagjald, 5.235 kr./matseiningu í fasteign og til viðbótar fermetragjald, 203,15 kr./m²; fyrir fráveitu er greitt 10.100kr./matseiningu og til viðbótar fermetragjald, 390.19 kr./m².      Í kynningarbæklingi, sem OR gaf út árið 2011 þegar kynnt var nýtt innheimtufyrirkomulag segir:,, Það er eðlilegra að greiðsla fyrir vatn á leið til notenda (neysluvatn og brunavatn) og frá þeim (fráveita) sé í samhengi við stærð húseignar en fasteignarmat þess. Stærð húsnæðis ræður meiru um kostnað við þjónustu en fasteignamarkaðurinn metur viðkomandi eign.“ Heyr á endemi!  Hér skal tekið dæmi af tveim íbúðum, önnur er 170 m² en hin 70 m². Mismunur á stærð er þá 100 m², tveir búa í hvorri Íbúð og nota jafnmikið vatn í m³.  Eigi að síður greiða þeirra sem búa í stærri íbúðinni 59.334 kr. meira árlega en þeir í minni íbúðinni. Má ekki með sömu rökum hafa mismunandi verð á eldsneyti á bifreiðar eftir því hversu langt bil er á milli fram- og afturhjóla? Tökum annað dæmi, tvíbýlishús þar sem önnur íbúðin er 62 m² og hin 168 m². Einn býr í minni íbúðinni en tveir í þeirri stærri; heimtaugar eru sameiginlegar og allir meðalnotendur, ( 504 l/mann/sólarhring). Vatnsgjöld og verð á m³ miðað við meðalnotkun  koma fram í samanburðartöflu:
Samanburðartafla
Stærð íbúðar   Kalt vatn,    kr. Verð/m³     Fráveita, kr.     Verð/m³
62 m²                 17.919                97,39             34.443               187,19
168 m²               39.537              107,4               75.837                206,1
Út úr töflunni má lesa að notendur stærri íbúðar greiða u.þ.b. 10 kr. hærra verð á rúmmetra fyrir kalda vatnið og u.þ.b. 19 kr. hærra verð fyrir rúmmetir af fráveituvatni.     Um áratugaskeið var það krafa Vatnsveitu Reykjavíkur að frágangur vatnsinntaks í hús væri með þeim hætti að koma mætti fyrir rennslismæli. Var þar með gert ráð fyrir að vatnsgjald yrði síðar innheimt eftir mæli. Af þessu hefur ekki orðið, illu heilli. Núverandi fyrirkomulag leiðir til sóunar og andstætt  tíðaranda. Það er ógagnsætt og kemur i veg fyrir að unnt sé að gera samanburð á verði sambærilegrar þjónustu milli landa og sveitarfélaga. Ennfremur er engan veginn ljóst að kostnaðskipting milli notenda sé réttlát og ekki er vitað hvað einn rúmmetir af köldu vatni kostar í raun. Sama á við um fráveitugjöldin. Því ætti það að vera krafa neytenda að kalt neysluvatn sé selt eftir mæli og fráveitugjöld reiknuð út frá sama magni að viðbættu því heita vatni sem ætla má að skili sé í fráveitukerfi. Mælum vatnsnotkunina, burt með sóunina.

Höfundur er byggingartæknifræðingur
og stjórnarmaður í Húseigendafélaginu